همچنین زمانی که ظرفیت یادگیری دانش اموزهنگام تحصیل ،بعد از یک دوره موفقیت تحصیلی یا پیشرفت در حد متوسط بتدریج کاهش یابد یا تکرا ر پایه ای تحصیلی داشته باشد و به طور کلی نمرات او نسبت به ماهقبل  یا سال های قبل سیر نزولی محسوسی از خود نشان بدهد ،می گوییم دانش آموز دچارافت تحصیلی شده است که نشانه های آنشامل انجام ناقص تکالیف ،حضور نا مرتب در مدرسه ،عدم رغبت تحصیلی ، دست کشیدن ناگهانی دانش اموزان از سعی و تلاش برای موفقیت تحصیلی است .این پدیده نه تنها آثار و پیامد های مالی زیادی برای خانواده ،مدرسه،و اجتماع در بر دارد ،بلکه سلامت و بهداشت روانی آنان را نیز تهدید می کند .دانش آموزی که دچار افت تحصیلی می شود و انگیزه خود را برای فراگیری از دست می دهد نسبت به استعداد ها و توانایی های خود بدبین میشود و اعتماد به نفس او کاهش پیدا میکند .با وجه یه اهمیت این مسئله در این نوشتار به برخی از مهم ترین عوامل تاثیر گذار بر افت تحصیلی می پردازیم .

افت تحصیلی

افت تحصیلی مانند دیگر مشکلات اساسی پدیده  ای که عوامل زیادی بر شکل گیری ان تاثیر دارند .که از جمله مهم ترین آنها می توان ویژگی های فردی دانش آموز ،عوامل خانوادگی ،مشکلات ناشی از مدرسه و عوامل اجتماعی را نام برد .در مورد ویژگیهای فردی دانش آموز می توان به عواملی چون داشتن مشکلات و بیماریهای جسمی ،ذهنی ،روانی ،کمبود انگیزه برای یادگیری ،هدف نداشتن ،ناتوانایی های یادگیری ،داشتن خودپنداره ضعیف ،ناسازگاری های رفتاری ،داشتن اضطراب و فشار روانی تحصیل اشاره کرد .

درباره اهمیت مسائل خانوادگی نیز می توان گفت از آنجا که والدین بیشترین تاثیر را بر رشد جسمی ،ذهنی و روانی فرزند خود می گذارند ،بنابراین کمترین سهل انگاری ،کم توجهی و عدم ریسیدگی به نیازهای دانش آموز می تواند مسائل و مشکلات زیادی را برای او به وجود آورد .

*از جمله مهم ترین عوامل خانوادگی تاثیر گذار بر افت تحصیلی دانش اموز می توان موارد زیر را نام برد .

-جدایی یا غیبت یکی از والدین

-نبود ارتباط موثر بین والدین و فرزندان

-بیماری های جسمی یا روانی والدین

-کافی نبودن امکانات خانه

-مشکلات مالی و اقتصادی خانواده

-عدم احساس مسئولیت والدین

-مشاجرات و منازعات والدین

-بی تفاوتی و عدم علاقه والدین به تحصیل

-واداشتن نوجوان به تحصیل در رشته ای که مورد علاقه او نیست .

*مشکلات ناشی از مدرسه بخصوص مشکلات ناشی از معلم و شیوه تدریس وی می تواند به تنهایی به اندازه مجموعه عوامل متعدد بر روند اموزش و تحصیل دانش اموز تاثیر بگذارد .برخی دیگر از مشکلات ناشی از مدرسه که تاثیر مستقیم بر افت تحصیلی دانش اموز دارد شامل کیفیت فضای آموزشی ،تغییرات پی در پی محتوای کتاب های درسی ،توبیخ و تنبیه های دانش آموز ،عدم رسیدگی به علت غیبت های دانش اموز و ...هستند.

*در مورد عوامل اجتماعی موثر بر افت تحصیلی دانش آموزان می توان گفت این عوامل که بیشتر آنها از اختیار دانش اموز ،خانه و مدرسه خارج هستند شامل مواردی چون کمبود امکانات تحصیلی در اجتماع ،عدم انگیزه دانش آموزان برای پیشرفت در اجتماع ،کم ارزش شدن مدرک تحصیلی و نداشتن امکانات رفاهی معلمان است .

یکی از عوامل مهم در پیشرفت تحصیلی دانش اموزان ،خانواده است .خانواده اولین مکانی است که کودک در آن زندگی میکند و تربیت می شود .بسیاری از روان شناسان بر این عقید ه اند که شخصیت کودک در 6 سال اول زندگی شکل می گیرد ،بنابراین خانواده به عنوان اولین نهاد اجتماعی می تواند نقش بارزی در پیشرفت تحصیلی و همین طور افت تحصیلی وی داشته باشد از جمله عوامل خانوادگی موثر می توان شرایط عاطفی و امنیت محیط خانواده ،شرایط اجتماعی و اقتصادی ،تحصیلات و فرهنگ خانواده ،تعداد اعضا و اشتغال مادران را نام برد .این که والدین با دانش آموز و درس و تحصیل او چگونه برخوردار کنند و در الگو های تربیتی خود برای چه نوع رفتارهایی ارزش قائل شوند یکی از اجزای اساسی در شکل گیری نگرش دانش آموز نسبت به تحصیل است .چنانچه نگرش خانواده نسبت به مدرسه ،معلمان و درس منفی باشد یا بین آنچه می گویند و آنچه عمل می کنند تفاوت وجود داشته باشد.،طبیعی است که به تدریج فرزند انها نیز نگرش منفی نسبت به درس و تحصیل پیدا خواهد کرد .در مواردی بسیاری علت افت تحصیلی با شکست تحصیلی به وجود این گونه نگرش های منفی ،تضاد ها ،مساعد نبودن شرایط خانواده از نظر عاطفی ،روانی و...بر می گردد .

والدین باید محیط خانه از دیگر روش هایی است که والدین می توانند در پیشرفت تحصیلی فرزندان خود نقش داشته باشند .در بعضی خانواده ها والدین به طور ناخواسته و نا اگاهانه نه تنها محیط مساعدی را برای مطالعه فرزندان ایجاد نمی کنند ،بلکه اصرار می ورزند که دانش آموزان در محلی آکنده از سر و صدا و محرک های مختلف و مزاحم به انجام تکالیف بپردازند . انها تصور می کنند مطالعه و انجام تکالیف نیز مانند کارهای دیگر (مثلا کاریدی) در هر شرایطی قابل انجام است .شرایط اقتصادی خانواده نیز تاثیری بسزا در پیشرفت یا افت تحصیلی دانش آموز دارد.

هستند دانش آموزانی که از نظر بهره هوشی و جسمانی هیچ گونه ناراحتی و عقب ماندگی ندارند،اما بر اثر فقر خانوادگی ،کمبودها و نداشتن وسایل تحصیلی نم توانند به طور  مرتب درمدرسه حضور یابند و درس های خود را فراگیرند در نتیجه دچار ناکامی و عقب ماندگی می شوند .سطح تحصیلات و فرهنگ خانواده نیز مانند سایر عوامل موثر در پیشرفت تحصیلی یا افت تحصیلی دانش آموز تاثیر گذار است .پایین نودن سطح تحصیلات و فرهنگ خانواده در درجه اول سبب می شود که خانواده نتواند کمکهای درسی لازم را به دانش آموز انجام دهد و در حل مشکلات درسی آنها را یاری کند .همچنین به دلیل فقر فکری چنین خانواده هایی نمی توانند نگرش های لازم را به فرزندان فرد برای ادامه تحصیلات مناسب بدهند.

*به نیازهای فرزندانتان توجه کنید.

والدین با فرزندانی روبه رو هستند که هر کدام از آنها علایق و خواسته های متنوعی دارند و از ویژگیهای منحصر به فردی برخوردار ند .تفاوت های فردی میان آنها کاملا به چشم میخورد و این تفاوتهای ،رفتارهای متفاوتی را می طلبد .با همه این تفاوت های فردی بین فرزندان ،پاره ای از نیازهای آنها جنبه مشترک و عمومی دارد.

مثلا همه آنها دارای نیازهای فزیولوژیک هستند .همه آنها به آب ،غذا و هوا نیازمندند و بدون تغذیه مناسب و موثر قادر نخواهند بودند وظایف محوله زندگی خود را به نحو احسن انجام دهند.

به عنوان نمونه دانش آموزی که گرسنه است و از سوءتغذیه رنج می برد قادر نخواهد بود بدرستی مصالعه کند و بر مباحث درسی تمرکز داشته باشد .دومین نیازی که همه دانش آموزان را تحت تاثیر قرار می دهد نیاز به امنیت و احساس آسایش خاطر است که نیازی فوق العاده مهم و اساسی است .اگر دانش آموز در خانه ای به سر ببرد که هر لحظه در آن نزاع و کشمکش ،آرامش او و افراد خانواده را بر هم زند و رابطه عاطفی سردی بین افراد خانواده حکفرما باشد ،آیا به نظر شما دیگر میل و رغبتی برای رشد و شکوفایی و تحصیل و تعلیم بر جای خواهد ماند ؟همه ما خوب می دانیم که کودکان و نوجوانان تا چه اندازه عاطفی و احساساتی هستند .تا چه حد نسبت به محیط پیرامون خود بویژه خانواده حساسیت به خرج می دهند و چقدر محیط می تواند در رشدو ساخت شخصیت آنان نقش اساسی داشته باشند .سومین نیازی که کودکان و نوجوانان سخت در پی ارضای آن هستند ، نیاز به عشق و دوست داشتن است .آنان میل دارند دیگران انان را دوست داشته باشند و انها نیز دیگران را دوست بدارند .میل دارند پدر و مادر و افراد خانواده آنها را مورد لطف و توجه خود قرار دهند و این اجازه را بدهند که با آنها ایجاد رفاقت فارتباط و همکاری داشته باشند.

زمانی که کودک یا نوجوان احساس کند که مقبول پدر و مادر است این احساس در تشدید حس اعتماد به خود و اتکای به نفس وی بسیار موثر خواهد بود .این اعتماد به نفس به او جرات شرکت در دیگر فعالیتها را خواهد داد.

بنابراین پدر و مادر باید به فرزندان خود محبت کنند و آنان را در سخن گفتن ،نگاه کردن و انجام خواسته های مقدور کودکان به طور عملی نشان دهند.از دیگر نیازهای مهم ،نیاز به احترام است .دانش اموزان نیازمندند که مورد احترام دیگران قرار گیرند ،آنان دوست دارند که مورد اعتماد و اعتبار دیگران باشند و به عنوان افرادی شناخته شوند که دارای استعداد های خاص و منحصر به فرد بوده وبا دیگران فرق دارند ،از تحقیر شدن توسط دیگران بیزارند و دوست دارند در خانواده و اجتماع مورد تبعیض واقع نشوند.همچنین به هیچ عنوان دوست ندارند که با دیگران مقایسه شوند .

*پیشنهادهایی به والدین برای پیشرفت تحصیلی فرزندان

**-مواظب باشید عوامل و موانعی که باعث افت تحصیلی فرزندانتان هستند ادامه پیدا نکند.

**-به طور مرتب و منظم با معلم فرزندانتان در تماس باشید و با آنان در مورد پیشرفت تحصیلی وی همکاری همفکری و مشورت کنید.

**-استعداد ها و توانمندی های فکری و جسمانی فرزندنتان را باور داشته باشید .

**-از فرزند خود انتظار پیشرفت تحصیلی معقول و منطقی داشته باشید ،توقعات شما باید بر اساس توانمندیهای او باشد .

**-هیچ گاه نزد فرزندانتان از مدرسه و معلم آنها بدگویی نکنید.

**-سعی کنید گفتار و حرکات شما در تضاد با مقررات مدرسه نباشد .

**- از طریق فراهم کردن امکانات ،به فرزندتان در پیشرفت تحصیلی  کمک کنید.

**-همواره از فرزندنتان انتظار داشته باشید که می تواند بخوبی یاد بگیرد.

-وقتی که فرزندانتان در خانه یا مدرسه بخوبی از عهده یادگیری بر آمدندبا تشویق به آنها نشان دهید که از موفقیتشان دلگرم شده اید .

**-از رفتارآمرانه ،حاکمانه و پرخاشگرانه با فرزندان بپرهیزید .

**- مشکلات شغلی و اقتصادی را کمتر به فرزندانتان انتقال دهید.

**- از هر گونه اختلاف و دعوای زناشویی در محیط خانواده جدا خود داری کنید ،زیرا موجب ایجاد اضطراب و ترس در فرزندانتان می شود .